Ga verder naar de inhoud

Duik in het verhaal van deze lagere school

De Mozaïek is een lagere school in de rand van de stad. Het team bestaat uit 45 leraren, die samen zorgen voor zo’n 500 leerlingen. Norah zet al vijf jaar lang de pet van directeur op, al ziet ze zich liever als extra teamlid met de nodige helikopterview. Asma is zorgcoördinator en Norah’s rechterhand.

Verzamel gegevens en volg op

Norah pikt een nood op binnen het team en zorgt dat ze zelf weet hoe die leeft op de klasvloer.

Directeur Norah vangt in de leraarskamer een gesprek op tussen Alix en Asma. Alix maakt zich zorgen over de leesvaardigheid van haar leerlingen van het 6de leerjaar: “Je wil niet weten hoe vaak ik teksten moet vereenvoudigen. En niet alleen dat, leesmateriaal dat ik jaren moeiteloos kon gebruiken, moet ik nu vervangen door teksten met meer toegankelijke thema’s.” Zorgcoördinator Asma deelt die zorgen en geeft aan dat ze in andere klassen gelijkaardige dingen ziet gebeuren. Asma voegt er nog aan toe dat de resultaten van de OVSG-toetsen er niet om liegen. Norah legt die verzuchtingen niet naast zich neer en onderzoekt in gesprekken en klasbezoeken of andere leraren die verzuchtingen delen.

Communiceer en engageer

Norah betrekt het hele team bij het verkennen van de nood. Zo creëert ze een gedragen nood binnen haar team.

Norah koppelt tijdens een personeelsvergadering terug over de klasbezoekjes. Ze drukt haar bewondering uit, maar benoemt ook een bezorgdheid: het mag volgens haar niet de bedoeling zijn om teksten te vereenvoudigen. In een interactieve oefening laat ze het schoolteam samen brainstormen naar de oorzaken van de zwakke leesresultaten. Ze daagt haar team uit om vooral te kijken naar oorzaken waar ze samen iets aan kunnen doen. “Misschien laten we onze leerlingen te weinig zelfstandig lezen”, oppert een leraar. Dat lokt heel wat reacties uit, de teamleden zijn bang dat wanneer ze leerlingen zullen ‘loslaten’, ze helemaal niets van de tekst zullen begrijpen. Norah stelt voor om met een klein team – het kernteam taalbeleid – na te denken over een doordachte en schoolbrede aanpak voor begrijpend lezen die rekening houdt met die bezorgdheden van de leraren.

Partnerschappen

Het kernteam neemt een partner onder de arm met expertise rond evidence-informed leesonderwijs.


Werken aan begrijpend lezen, hoe doe je dat? Wat zegt onderzoek daar eigenlijk over en hoe vertaal je dat naar een krachtige leesdidactiek? Het kernteam beslist om de kennis hierover aan te scherpen op de eerstvolgende pedagogische studiedag en nodigt hiervoor een externe vormer uit met expertise rond leesonderwijs. Tijdens een activerende workshop maakt het lerarenteam kennis met de meest recente inzichten rond begrijpend leesonderwijs en hoe dat zich vertaalt in didactische principes. Norah en Asma pikken enkele interessante conversaties op binnen het team: “Ik denk niet dat ik bij leesactiviteiten hardop denk. Ik stel vooral vragen aan de leerlingen, jij niet?” klinkt het twijfelend bij Nienke. Na een korte stilte zucht Alix: “Ik ook niet. Lijkt me ook zo gek…”

Het team rondt de studiedag af met een stand van zaken rond hun leesonderwijs en elke leraar geeft aan wat is blijven hangen en waar ze meer over zouden willen weten. Alix, Asma en Norah verzamelen de info.

Materialen en tools

Norah kent haar team: ze gaan graag aan de slag met concreet materiaal. Sterke boeken aankopen – en kritisch benaderen – hoort daarbij.


Tijdens een lunchoverleg bekijkt het kernteam taalbeleid de verzamelde info van de leraren. “Ik zie heel wat vragen rond modelleren terugkomen”, merkt Norah op. “Mmm, dat was voor heel wat leerkrachten een eye opener tijdens de studiedag gisteren, ook voor mezelf”, geeft Alix aan. Om dit concreet te maken, spreken zorgcoördinator Asma en leraar Alix af om samen een les voor te bereiden, waarin ze extra aandacht hebben voor strategie-instructie. Ze maken daarvoor gebruik van een handboek didactiek Nederlands, dat tijdens de studiedag getoond werd en door de school werd aankocht. “Ik neem dan een meer participerende rol op tijdens de leesactiviteiten, hé?” vraagt Asma. “Ja, lijkt me goed. Zo kan jij ook beter aanvoelen hoe de leerlingen reageren op deze nieuwe manier van werken. Ik ben benieuwd, ik zie het zitten!”

“Wat zie je zitten?” vraagt Nienke die toevallig langsloopt richting de speelplaats. Norah hoort nog vaag hoe Alix begint uit te leggen aan Nienke wat zij en Asma morgen zullen uitproberen in haar klas.

Effectieve taalpraktijken

De leerlingen van Alix mogen een tekst 3 keer lezen. Dat zorgt voor rust, de leerlingen moeten nog niet alles meteen snappen. Fares mag zijn talenarsenaal inzetten om tot woordbegrip te komen.

Door de les te beginnen met een prikkelende vraag wordt het lezen van de tekst functioneel en uitdagend. Alix stelt een vraag die nauw aansluit bij de leefwereld van de leerlingen.

Door een leesstrategie te modelen en te benoemen, werkt Alix aan een expliciete strategie-instructie.

Leerlingen lezen een tekst in groepjes en ondersteunen elkaar om tot tekstbegrip te komen. Op het einde van de les organiseert Alix een klassikale reflectie. Door het duidelijke doel aan het begin van de les, krijgt het gesprek gemakkelijker vorm.

Hoe ziet zo’n les eruit? Alix begint de les met een prikkelende vraag: “Moet iedereen zich altijd aan de schoolregels houden?” In duo’s brainstormen de leerlingen: kunnen ze regels bedenken waar ze zich soms niet aan moeten houden? Waarom wel, waarom niet? Ze bespreken de bedenkingen van de leerlingen samen in de klas.

“Ik heb nu een tekst voor jullie meegenomen die voorbeelden geeft van mensen die zich niet aan de wet hebben gehouden en toch niet naar de gevangenis zijn gegaan.” Enkele leerlingen zitten op het puntje van hun stoel: hier valt misschien wel iets spannends te leren!

De leerlingen mogen de tekst een eerste keer helemaal doorlezen. Ze krijgen een schema met twee vragen op, die ze tijdens of na het lezen moeten beantwoorden: ‘Over wie gaat de tekst? Wat hebben de mensen in de tekst gedaan?’ “Geen paniek als je nog niet alles begrijpt: zo meteen krijg je de kans om de tekst een tweede en zelfs een derde keer te lezen!” Asma observeert de leerlingen en ziet dat Fares opgelucht zucht. Hij is nog maar twee jaar in het land en panikeert snel als hij woorden niet begrijpt. Wat leuk om te zien dat hij rustig en op zijn eigen tempo aan het lezen gaat.

De leerlingen mogen nu in groepjes van vier zitten. Ze lezen de tekst samen opnieuw, met een markeerstift in de aanslag: alle woorden die ze niet begrijpen, markeren ze. Na elke alinea stoppen ze met lezen en zoeken de leerlingen samen naar de betekenis van de woorden. “Hoe pakken we dat aan?”, vraagt Alix. “Zal ik eens vertellen wat ik doe als ik een woord niet begrijp?” Alix doet hardop voor hoe ze betekenis geeft aan het woord door de context te gebruiken, door verder te lezen en door het woord in stukjes te verdelen. Ze verwoordt stap voor stap wat ze doet.

Na het modelen vraagt Alix wat de leerlingen gezien hebben: wat heeft ze allemaal gedaan? Wat zou je nog kunnen doen? Alix noteert de begripsstrategieën op het bord, zodat de leerlingen het overzicht kunnen gebruiken wanneer ze een woord niet gebruiken. Bij het woord ‘GSM-operator’ glundert Fares. Hij kan goed Engels en kan die taal nu inzetten om tot begrip te komen.

De leerlingen lezen de tekst nog een derde keer en bespreken de belangrijke vraag: wanneer mag je een wet omzeilen? Alix voert nog een laatste gesprekje met de leerlingen: wat vonden ze van deze manier van werken?

Verdeel taken

Het is voor de klas- en zorgleerkrachten duidelijk wie welke taak en rol opneemt.

Een week later hebben Alix en Asma drie keer samen in de klas gestaan en ze geven Norah een update over hun ervaring: “Ik ben aangenaam verrast als ik zie hoe de leerlingen omgaan met de info uit de tekst. Ze lijken veel beter om te kunnen met de themawoordenschat, zeker na de tweede en derde keer lezen”, zegt Alix. “Ik had niet verwacht dat ze gemotiveerd zouden zijn om een tekst een tweede of derde keer te lezen en toch…” vult Asma aan. Ze bekijken samen hoe ze deze goede praktijk kunnen delen met het team en hoe ze hier verder en nog breder mee kunnen experimenteren. Dat gebeurt tijdens een werkmoment op een volgende personeelsvergadering. Daar koppelen Asma en Alix terug; daarna krijgen de leraren tijd om zelf een activiteit voor te bereiden.

Maak keuzes op maat van je school

Het taalbeleid heeft een effect op het zorgbeleid: Asma bekijkt hoe ze haar beschikbare uren kan inzetten om te ondersteunen en coachen.

“Ik zie dit wel zitten. Ik denk dat ik het volgende week meteen ga inplannen”, zegt Nienke. Op het einde van het werkmoment kondigt Asma aan dat ze wil ondersteunen waar nodig. “De komende maanden experimenteer ik met een open agenda. Zo kunnen jullie zien wanneer ik vrij ben om in je klas te komen ondersteunen. Je mag me als het ware boeken. We kunnen op voorhand kort afstemmen hoe we het ondersteuningsmoment zien: geef ik de instructies of doen we dat samen, focus ik me op de ondersteuning van leerlingen, neem ik een observerende rol aan om nadien terug te koppelen... Ik pas mijn ondersteuning graag aan jullie noden aan." 

Zorg voor tijd en middelen

Leraren krijgen tijd om tijdens personeelsvergaderingen lessen voor te bereiden.

Alix, Norah en Asma merken dat een groot deel van het team actief aan de slag gaat in de weken die daarop volgen. “Ik ben al in vijf klassen gaan ondersteunen tijdens een leesactiviteit”, vertelt Asma wanneer Norah vraagt hoe het loopt. “Alleen voel ik dat het een drempel is voor de leraren om zelf leeslessen uit te werken, omdat ze het zo gewoon zijn de taalmethode te volgen. Misschien kunnen ze daar nog tijd en ondersteuning voor krijgen?” Ze gaan samen aan de slag om dit experiment te verankeren via een taalactieplan. Om alle goede praktijken te verankeren, wordt dit een vast agendapunt op de personeelsvergadering: daar worden de succesverhalen gedeeld, maar ook de groeipunten. Daarnaast worden er ook nieuwe ideeën gebracht. Zo houden Norah en haar kernteam taal het thema warm en wordt op indirecte wijze gemonitord welke resultaten geboekt worden. Uiteraard wordt er ook met enige spanning uitgekeken of de inspanningen zich op langere termijn ook zullen vertalen in betere resultaten op de OVSG-toetsen.

Begeleiding op maat?

Wil jij met je team samenwerken aan taal en inzetten op een strategisch taalbeleid? Zoek je hierbij nog ondersteuning? Neem contact met ons op en we bekijken graag samen met jou hoe deze ondersteuning eruit kan zien.