Ga verder naar de inhoud

Verdeel taken

Hoe breng je in kaart welke taken er allemaal vervuld moeten worden om een strategisch taalbeleid uit te rollen? Hoe zorg je ervoor dat je die taken goed verdeelt en iedereen diens rol goed kan invullen?

Toen we een school vroegen om hun taalbeleid te tonen, wezen ze naar een collega. “Zij is het taalbeleid op onze school.”

Zo doen zij het

Hilde wil er zeker van zijn dat ze de praktijkleraren van De Vest zeker meekrijgt in het veranderproces. De school heeft in het verleden al zo veel gedaan rond taalontwikkelend lesgeven, maar zolang ze alleen de taalleraren meeheeft, zal dit nooit tot op de klasvloer geraken. Hilde spreekt Becky aan, niet alleen omdat zij in de vakgroep restaurant-keuken zit en gedragen wordt door haar collega’s, maar omdat haar lesaanpak vaak al heel taalontwikkelend is. Ze is de juiste persoon voor deze rol!

Wat houdt taken verdelen in?

Een taalbeleid uitrollen is een veranderingsproces. Daar komen verschillende taken en rollen bij kijken en de verdeling daarvan over de teamleden, zorgt voor helderheid. Een taak is een actie waar iemand (of een groep) verantwoordelijk voor is: een leraar zorgt voor interactie in de klas, een directeur communiceert het taalbeleid aan nieuwe collega’s, een kernteam organiseert een studiedag rond begrijpend lezen.

“Welke taken zijn er te vervullen als we de ambitie en doelstellingen van ons taalbeleid willen bereiken?”

Een rol kan je dan weer zien als een bundeling van taken, die zowel inhoudelijk als procesmatig kunnen zijn. Zo kan een leraar die een opleiding tot leescoach volgde, inhoudelijk expert zijn en collega’s ondersteunen om krachtige leeslessen te ontwikkelen (inhoudelijke rol). En zo kan het taalanker verantwoordelijk zijn voor de communicatie met de directie (procesmatige rol).

Een sterke rolverdeling kan vertrekken vanuit een probleem: welke tekorten op je school wil je wegwerken? Je wil leerlingen beter laten schrijven, je wil communicatie tussen leraren verbeteren. Die uitdaging zet je om in een doel en om dat te bereiken, heb je bepaalde competenties nodig.

  • Wie is sterk in taalonderwijs en willen we verder professionaliseren in schrijfonderwijs? Of wiens leraarhandelen kan beter en coachen we gerichter? (Competentie: taalontwikkelend lesgeven)
  • Naar wie kijken leraren op en kan een team coachen om nauwer samen te werken? (Competentie: overtuigen, coachen).

Wanneer je vanuit een probleem of een uitdaging vertrekt, zoek je wie de juiste competenties beschikt om een rol of taak te vervullen.

Zo doen zij het

In de Vlindertuin zijn de leraren al een tijdje bezig met taalbeleid, maar voor het eerst richten ze een kernteam taal op. Leraren die samen een leergemeenschap willen vormen, mogen zich aanmelden. Enkele enthousiaste leraren melden zich aan, net zoals de beleidsmedewerker Mehdi en zorgleraar Carine. Met verbazing ziet Inge dat ook Nadine zich opgeeft, terwijl zij toch vaak een kritische stem is op personeelsvergaderingen. “Goed!”, benadrukt Inge tijdens de eerste vergadering, “We krijgen het niet voor elkaar met alleen maar enthousiaste vernieuwers. Nadine, wil jij ervoor waken dat onze plannen realistisch blijven?”

Maar je kan ook vertrekken vanuit het perspectief van successen: op die manier staan talenten en passies centraal. Is de leraar Nederlands ontzettend gepassioneerd door interactief voorlezen én is die daar nog eens ontzettend goed in? Zijn enkele leden van je kernteam creatieve duizendpoten die krakken zijn in het bedenken van werkvormen om met het team uit te wisselen op een personeelsvergadering? Die talenten inzetten kan zorgen voor ‘goesting’ in het team.

Welk perspectief is het beste? Een combinatie van beiden, natuurlijk. Je blijft doelgericht werken, zonder de veerkracht en passie van de teamleden uit het oog te verliezen. Wat wel opvalt, is dat we hier niet in een functieomschrijving of organigram vastleggen wie welke taak of rol opneemt. We spreken niet van dé rol van dé taalbeleidscoördinator, hét kernteam, dé directeur. Wel van de verantwoordelijkheden en positie in de groep die elk teamlid aanneemt. En dat zal in elke school verschillen.

Zo doen zij het

De Mozaïek maakt een duidelijke verdeling tussen de taken van het zorgteam en die van de klasleraren. Asma zet haar agenda open, zodat leraren haar kunnen ‘inboeken’ om te ondersteunen in de klas. De leraren nemen zelf de verantwoordelijkheid op om een leesles te plannen en Asma uit te nodigen.

Waarom is het belangrijk om taken te verdelen?

Door taken en rollen te verdelen, creëer je zekere verwachtingen. Je verdeelt als het ware de verantwoordelijkheden die bij het proces komen kijken over verschillende mensen. Daardoor is het voor iedereen helder wie wat doet tijdens het implementatieproces en indien dat proces niet loopt zoals verwacht, kunnen we samen nagaan waar het precies misliep.

Ondanks het feit dat rollen en taken schoolspecifiek zijn, zijn in veel processen enkele gelijkaardige sleutelfiguren aan het werk.

  • Veel scholen duiden een taalanker of taalbeleidscoördinator aan, die het proces monitort.
  • Een kernteam of werkgroep taal start het proces op, trekt het, volgt het op en stuurt het bij. Zij zijn idealiter een weerspiegeling van het schoolteam.
  • Een directeur of schoolleider maakt bij voorkeur deel uit van het kernteam. Die bewaakt de schooldoelen en -acties mee en hakt knopen door waar nodig.
  • De leraren die geen deel uitmaken van het kernteam voeren acties op de klasvloer uit en zijn dus van in het begin actief betrokken bij het implementatieproces.

Waar je rekening mee kan houden bij het samenstellen van een sterk kernteam, kan je hier lezen.

Zo doen zij het

In de Centrumschool beslissen Marleen en Maryam om voorlopig vooral met de leraren van de derde graad te werken, omdat zij de leerlingen moeten klaarstomen voor het hoger onderwijs. Daarna zullen ze het project uitbreiden naar de tweede en eerste graad. Door de groep leraren klein genoeg te houden, blijft het collectief leren haalbaar voor de leraren en voor de taalbeleidscoördinatoren. “We vragen wel wat van onze collega’s van de derde graad”, merkt Stefaan op. Hij neemt de kalender erbij en onderzoekt hoe hij de professionalisering van de leraren kan faciliteren: tijdens de personeelsvergadering zullen de leraren van de derde graad steeds aan dit thema mogen werken. Hij vraagt aan zijn administratief medewerker om in de mate van het mogelijke elke leraar minstens één uur per week parallel in te roosteren met de leraar Nederlands, zodat er ruimte komt om samen te werken.

Hoe kan je taken verdelen?

Hoe je als school taken verdeelt, hangt sterk samen met de schoolstructuur en het veranderingsbeleid van de school. Is er op school een werkgroep taal? Worden teamleden gericht aangesproken om zich te engageren voor een bepaalde rol in het proces? Is er een taal(beleids)coördinator op de school? Zijn er taalankers per graad? Zijn leraren vrij om zich kandidaat te stellen om een bepaalde rol op te nemen in het proces? Zit de directie mee in een werkgroep of volgt hij/zij op van aan de zijlijn?

Ongeacht hoe het er bij jou op school aan toe gaat, zijn er enkele handvatten die je houvast kunnen geven als je gaat nadenken over het samenstellen van een sterk kernteam en het verdelen van overige taken:

  • Wie kan verandering teweeg brengen in het schoolteam?
  • Wie kan de voortgang van een proces bewaken?
  • Wie heeft het mandaat om knopen door te hakken indien nodig?
  • Wie staat open om te experimenteren met effectieve klasprakijken op de klasvloer?
  • Wie kan collega’s motiveren en engageren?
  • Wie durft in gesprek te gaan met collega’s over hun klaspraktijk?

Wie welke taak het best kan opnemen, hangt dus samen met bepaalde competenties, maar ook met de plaats die iemand binnen een schoolteam inneemt, het mandaat dat iemand heeft, het enthousiasme dat iemand drijft, de manier waarop iemand zich opstelt ten opzichte van verandering… Taken verdelen laat je dus best niet aan de natte vinger over, maar doe je op basis van weloverwogen keuzes.

Eenmaal je taken en rollen verdeeld zijn, liggen er twee belangrijke vragen voor:

  • Is het haalbaar om een bepaalde hoeveelheid taken bij een persoon te leggen? Past dit binnen diens beschikbare uren? Moeten we zorgen voor een andere verdeling van uren?
  • Beschikken alle teamleden over de competenties om hun taken en rollen goed te vervullen? Zo niet, welke stappen hebben we nog te zetten op vlak van collectief leren?

Aan de slag

Hieronder tippen we enkele materialen waarmee je met je team aan de slag kan rond taken verdelen. 

De talenten van je team inzetten

Door de talenten van je team in kaart te brengen, en dat te verbinden aan alles wat er op de school gebeurt, zorg je ervoor dat je…

Een kernteam samenstellen

Een kernteam is een afvaardiging van het schoolteam dat zich intensief bezighoudt met het taalbeleid. De deelnemers vertalen informatie van…