Ga verder naar de inhoud

Kansen tot reflectie

Leren en reflecteren gaan hand in hand. Als leraar geef je voldoende ruimte en ondersteuning aan je leerlingen om te reflecteren op hun proces én product. 

Zo doen zij het

Op het einde van een thema voert juf Nadine gesprekjes met elke kleuter in de boekenhoek. Ze vraagt hen welke verhalen ze het mooist vonden en waarom. Om dat te begeleiden heeft ze de prentenboeken mee die ze de afgelopen week samen lazen.

Reflecteren kan je leren

Reflecteren is geen eenvoudige vaardigheid, maar toch hoef je niet te wachten met (samen) reflecteren tot leerlingen wat ouder zijn. Reflecteren over wat je gedaan of geleerd hebt en hoe dat ging, kan al van in de kleuterschool. Als je tijdens begeleide activiteiten of vrij spel bijvoorbeeld veel foto’s maakt, kun je die nadien gebruiken om samen met de kinderen terug te blikken op hun aanpak, hun spelvoorkeur, hun favoriete spelmaatjes… Je laat daarbij best niet al te veel tijd tussen de activiteiten en je reflectiegesprekje. Als de kinderen nog moeilijk tot spreken komen, kan je hen ondersteunen met stickers van smileys die ze kunnen plakken of afbeeldingen (blij, boos, bang) waar ze naar kunnen wijzen. Zo kan jij proberen in woorden te vatten wat ze willen zeggen en kan je erop inpikken.

Zo doen zij het

De leerlingen van Peter maken een eerste versie van hun verhandeling over de Koude Oorlog. Terwijl ze bezig zijn, krijgen ze ondersteuning van hun leraar Maryam, die schrijffouten aanduidt via een opmerking in het gedeelde document op de drive. Na een tijdje geven de leerlingen elkaar feedback aan de hand van de schrijfwijzer. Wanneer hun teksten in een eerste versie af zijn, leest Peter alle verhandelingen door en formuleert voor elk groepje inhoudelijke feedback. Daarmee gaan ze aan de slag voor een definitieve versie. Elke leerling noteert nadien voor zichzelf wat hij uit dit schrijfproces meeneemt naar een volgende schrijfactiviteit.

Reflectie op initiatief van de leraar

Een leraar kan leerlingen elkaar feedback laten geven met een evaluatieformulier (formeel), kan leerlingen ad hoc in kleine gesprekjes aan het denken zetten terwijl ze nog volop aan hun opdracht bezig zijn of kan hen na het beëindigen van de activiteit laten terugblikken op het proces. Momenten van reflectie kunnen dus voor, tijdens en na de activiteit plaatsvinden en kunnen gaan over product en proces.

Hoe kunnen zulke momenten ingevuld worden?

  • Vooraf: reflectie over wat leerlingen al weten over het onderwerp, wat ze er nog over willen leren, welke vragen ze nog hebben, hoe ze iets willen aanpakken…
  • Tijdens: reflectie over hoe leerlingen een taak aanpakken, wat die aanpak al heeft opgeleverd en wat ze moeten aanpassen om het leerdoel te bereiken.
  • Nadien: reflectie over wat leerlingen geleerd hebben, hoe ze het de volgende keer anders kunnen aanpakken…

Reflectie op initiatief van de leraar zorgt ervoor dat...

  • leerlingen zich bewust zijn van wat ze aan het leren zijn (leerdoelen) en welke aanpak ze hanteren.
  • leerlingen samen reflecteren op hun taalproces en -product, doordat de leraar er tijd en ruimte voor voorziet.

Zo doen zij het

De leerlingen van restaurant-keuken geven elkaar bij elke spreekoefening een tip en een top. Dat zijn ze zo gewoon van de lessen PAV, want daar moesten ze dat al vanaf het eerste jaar doen. De spreekwijzer helpt hen daarbij: ze kunnen hem gebruiken om hun feedback gericht te formuleren. De leraar Nederlands merkt dat ook de leerlingen die de feedback formuleerden zelf vaak niet meer dezelfde fout maken.

Reflectie door medeleerlingen

Wanneer leerlingen reflecteren op de aanpak of de output van hun klasgenoten, is dat zowel voor de leerling die de feedback ontvangt als voor de leerling die feedback geeft, erg leerrijk.

Reflectie door medeleerlingen zorgt ervoor dat...

  • leerlingen reflecteren op de aanpak en de output van medeleerlingen.
  • leerlingen leren hoe ze constructief feedback kunnen verwoorden voor een medeleerling.
  • leerlingen stilstaan bij hun eigen aanpak en product en tot zinvolle inzichten komen.

Taalkrachtig onderwijs geeft kansen tot reflectie

Kijkwijzer kansen tot reflectie

  • Maak je voldoende ruimte om samen met de leerlingen te reflecteren over product en proces?
  • Weten de leerlingen wat ze aan het leren zijn (lesdoelen) en hoe ze deze doelen kunnen behalen tijdens de lessen?
  • Weten leerlingen hoe ze kunnen nagaan of ze de lesdoelen behaald hebben en hoe ze hun leerproces eventueel kunnen bijsturen?

Aan de slag

Hieronder tippen we enkele materialen waarmee je samen met je team aan de slag kan gaan rond kansen tot reflectie.

Samen leren over het taalverwervingsproces

Een taal leren is een grillig proces dat bij de ene taalleerder sneller verloopt dan bij de andere. Kennis van het (meertalige)…